สินค้าที่เอื้อประโยชน์ต่อสิ่งแวดล้อม คืออะไร

รศ.ดร.นิรมล สุธรรมกิจ

คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

เนื่องจากในปัจจุบันนี้ สินค้าและบริการที่เกี่ยวข้องกับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมมีอยู่ด้วยกันหลายกลุ่ม ในที่นี้จะขอกล่าวถึง สินค้าและบริการที่เอื้อประโยชน์ต่อสิ่งแวดล้อม (Environmentally Preferable Products and Services)

สินค้าและบริการที่เอื้อประโยชน์ต่อสิ่งแวดล้อม อาจหมายถึงสินค้าและบริการที่มีลักษณะดังต่อไปนี้

(1) การผลิตสินค้าและบริการจะคำนึงถึงปัญหาการขาดแคลนทรัพยากร (Scarcity) และการส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม (Environmental Quality) ตลอดสายโซ่การผลิต ตั้งแต่วัตถุดิบ จนถึงกระบวนการกำจัดซากและของเสีย

(2) การคำนึงถึงปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมนั้น อาจจะเกิดขึ้น ณ ขั้นตอนใดก็ได้ในวงจรชีวิตของผลิตภัณฑ์และบริการ ซึ่งอาจจะรวมถึงการผลิต (Production) และ การขาย (Sale)

(3) แนวคิดในการคำนึงถึงการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ยึดหลักประเมินตามวัฏจักรวงจรชีวิตของผลิตภัณฑ์หรือบริการ[1]

(4) การออกแบบผลิตภัณฑ์คำนึงถึงปัญหาสิ่งแวดล้อมและการลดลงของทรัพยากรธรรมชาติ หรือ มีการย่อยสลายง่ายกว่า กำจัดซากง่ายกว่า สามารถเข้าระบบ 3R (Reuse, Recycle, Recovery) ได้มากกว่า เป็นต้น

(5) เป็นสินค้าและบริการที่ทำลายสิ่งแวดล้อมน้อยกว่า (Less Environmental Harm) เมื่อเปรียบเทียบกับสินค้าชนิดเดียวกันหรือสินค้าที่มีวัตถุประสงค์การใช้เหมือนกัน

กระบวนการผลิตสินค้าและบริการต้องคำนึงถึง 4 ปัจจัย คือ

(ก) การใช้ทรัพยากรธรรมชาติและพลังงานน้อยกว่า

(ข) จำนวนการปล่อยสารอันตรายในระหว่างวงจรการผลิต (Hazardous Waste Generated by the Product along Its Life Cycle) น้อยกว่า

(ค) ผลกระทบต่อสุขภาพอนามัยของมนุษย์และสัตว์น้อยกว่า และ

(ง) การปกป้องคุ้มครองสิ่งแวดล้อม (Preservation the Environment) มากกว่า

“สินค้าและบริการที่เอื้อประโยชน์ต่อสิ่งแวดล้อม” มีนัยยะที่กว้างกว่า “สินค้าและบริการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม” เพราะสินค้า “เอื้อประโยชน์ต่อสิ่งแวดล้อม” คำนึงถึงวงจรการผลิตตั้งแต่วัตถุดิบจนถึงการกำจัดซาก ในขณะที่ สินค้า “ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม” คำนึงเฉพาะมลพิษหรือการใช้ทรัพยากร ณ กระบวนการผลิตจุดใดจุดหนึ่งเท่านั้น

รายการสินค้าที่อาจจัดอยู่ในกลุ่ม Environmentally Preferable Products เช่น

สินค้าและบริการที่ประหยัดการใช้น้ำในการผลิตและการใช้ เช่น เครื่องซักผ้า เครื่องสุขภัณฑ์ ที่ออกแบบมาเพื่อประหยัดการใช้น้ำ
ผลิตภัณฑ์ที่กำจัดซากได้ง่าย เช่น กล่องอาหารทำจากวัสดุการเกษตร (แทนการใช้กล่องโฟม) กระสอบปอ กระดาษสา ซึ่งสามารถย่อยสลายได้ (Biodegradable Natural Fibers)
เกษตรอินทรีย์ / ผักและผลไม้ปลอดสารพิษ / ผักและผลไม้ไร้สารเคมี
สินค้าที่มีการใช้วัสดุธรรมชาติ เช่น สบู่สมุนไพร ยาสระผมสมุนไพร ซึ่งช่วยให้การกำจัดน้ำเสียได้ง่าย และยังเป็นการลดการใช้สารเคมี ที่มีกระบวนการผลิตไม่ค่อยเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม (เช่น ใช้น้ำมาก ปล่อยน้ำเสีย และมลพิษทางอากาศ)
สินค้าที่ปล่อยก๊าซเรือนกระจกตลอดสายโซ่อุปทาน (Supply Chain) น้อยกว่าเดิม หรือ ต่ำ หรือที่เรียกกันในขณะนี้ว่า Low Carbon Products

รายการบริการที่อาจจัดอยู่ในกลุ่ม Environmentally Preferable Services เช่น

ธุรกิจโรงแรม ที่ซื้อวัตถุดิบเกษตรอินทรีย์ มาประกอบอาหาร หรือที่ซื้อสบู่ ยาสระผม น้ำยาทำความสะอาด จากผลิตภัณฑ์สมุนไพร ซึ่งเป็นการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (จากการลดการใช้สารเคมี) และลดปัญหามลพิษทางน้ำ (จากการใช้วัสดุทางธรรมชาติ)
ธุรกิจการบินพาณิชย์ ที่มีปล่อยก๊าซเรือนกระจกตลอดสายโซ่อุปทาน (Supply Chain) น้อยกว่าเดิม หรือ ต่ำ หรือที่เรียกกัน Low Carbon Services เช่น การใช้น้ำมันเชื้อเพลิงชีวภาพ การสั่งอาหารที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมาให้บริการแก่ผู้โดยสาร
การท่องเที่ยวเชิงนิเวศ (Eco-tourism) อาจถือเป็นรูปแบบหนึ่งของการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ (Responsible Tourism) หรือเป็นส่วนหนึ่งของการท่องเที่ยวแบบยั่งยืน (Sustainable Tourism) ในลักษณะที่ก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมน้อยที่สุด

[1] UNCTAD (1995: “Environmental Preferable Products (EPPs) as a Trade Opportunity for Developing Countries,” UNCTAD/CO</70 (December), Geneva) นิยาม EPPs ว่า “as products that cause significantly less “environmental harm” at some stage of their life cycle than alternative products that serve the same purpose, or products whose production and sale contribute significantly to the preservation of the environment”